जन्माष्टमी, जसलाई कृष्ण जन्माष्टमी, गोकुलाष्टमी, श्रीकृष्ण जयन्ती र कृष्णाष्टमी जस्ता विभिन्न नामले पनि चिनिन्छ, भगवान श्री कृष्णको जन्मदिन हो जुन मनसुन महिनामा नेपालमा ठूलो उत्साह र जोशका साथ मनाइन्छ। भगवान विष्णुको आठौं अवतार भगवान श्री कृष्णको जन्मको सम्मानमा कृष्ण जन्माष्टमी मनाइन्छ।
भागवत र अन्य पुराणहरूमा श्री कृष्णले सानो बच्चा हुँदा गोवर्धन पर्वत वा गोवर्धन पहाड उठाएको बारेमा रोचक कथा छ।
एक पटक नन्द महाराज लगायत ब्रजका बुढा मानिसहरूले इन्द्रको पूजा गर्ने योजना बनाइरहेका थिए, त्यतिबेला एक बालकको अवस्थामा रहेका श्री कृष्णले उनीहरूलाई किन यस्तो गरेको भनेर जिज्ञासा गरे । नन्द महाराजले श्री कृष्णलाई प्रत्येक वर्ष स्वर्गका राजा इन्द्रलाई खुसी पार्नको लागि यो पूजा गरिएको बताउनुभयो। एक वृद्ध गोपालले उनलाई जवाफ दिए, "इन्द्रदेव स्वर्गका राजा र बादलहरूका स्वामी हुन्। उहाँकै कारणले पानी पर्छ। वर्षाले यस धर्तीमा जीवन ल्याउँछ र वर्षा ल्याउने देवराज इन्द्र हुन् । त्यसैले यो वर्षाको समय इन्द्रदेवको पूजा गर्ने समय हो। श्री कृष्णले सबै कुरा ध्यानपूर्वक सुने र भने, “आर्य ! हामी सबै वनमा बस्ने गोपाल हौं र हाम्रो जीविकोपार्जन गाई मातामा निर्भर छ, त्यसैले गाई, वन र हिमाल हाम्रो देवता हुनुपर्छ। किसानको जीविकोपार्जन भनेको खेती हो, त्यसरी नै हाम्रो जीविकोपार्जन गाईपालन हो । जङ्गलले हामीलाई सबै कुरा दिन्छ र पहाडले हामीलाई रक्षा गर्छ। सबै गाईलाई रुख वा पहाडको छेउमा जम्मा गर्नुपर्छ, पूजापाठ गर्नुपर्छ र सबै दूध शुभ मन्दिरमा जम्मा गर्नुपर्छ। गाईलाई मयूरको प्वाँख र ‘मुकुट’ले सजाएर फूलले पूजा गर्नुपर्छ । त्यसैले हामीहरु गिरिराज गोवर्धनको पूजा गरौं ।”
श्री कृष्णको बुद्धिमानी शब्द सुनेर, सबै गोपलहरूले इन्द्र उत्सवको अन्त्य गरी गोवर्धन पूजा सुरु गर्ने निर्णय गरे । यो पर्वलाई लिएर सबैमा उत्साह थियो । सारा गोकुल खुशीले भरिएको थियो । धेरै-धेरै दूध जम्मा भयो, धेरै मात्रामा फलहरू जम्मा गरियो, धेरै स्वादिष्ट परिकारहरू तयार गरिए र यसरी गिरियज्ञ सुरु भयो । गाई, रुख, पहाडहरुको पूजा गरियो । साथै यज्ञको अन्त्यमा ब्राह्मणहरू आफूले पाएको दानबाट सन्तुष्ट भए । बज्रको हावा खुसीले भरिएको थियो । यसरी यज्ञ समाप्त भयो र सबै गोपलहरू आ-आफ्ना गाईवस्तु लिएर ब्रजमा फर्किए।
सानो बालक कृष्णको कुरा सुनेर र उहाँको सट्टा गोवर्धन पहाडको पूजा गरेकोमा ब्रजका बासिन्दाहरूसँग क्रोधित भएर स्वर्गका राजा इन्द्रले वृन्दावन भूमिमा बाढी ल्याउन भयानक वर्षाको बादल पठाएर उनीहरूलाई दण्ड दिने निर्णय गरे । बादललाई विनाशको आह्वान गर्दै, इन्द्रले उनीहरूलाई वृन्दावनमा मुसलधारे वर्षा र चट्याङको साथ प्रहार गर्न र त्यहाँका बासिन्दाहरूको जीविकोपार्जन नष्ट गर्ने गरी व्यापक बाढी ल्याउन आदेश दिए।
डरलाग्दो वर्षा र आँधीले जमिनलाई ध्वस्त पारेर पानीमुनि डुबायो। यसरी इन्द्रको क्रोधले भयानक रूप धारण गर्यो । ब्रजको चारैतिर कालो बादल थियो, बिजुलीको खरानीले आकाशलाई उज्यालो बनाइरहेको थियो जसले वातावरणलाई अझ भयावह बनाएको थियो। भारी वर्षा भयो, रूखहरू उखेलिए, वर्षाको पानीले खोलाहरू गर्जिरहेका थिए, विनाशको घडी आएको जस्तो लाग्थ्यो ।
गाई र गोपालहरुको यस्तो भयंकर विनाश देखेर श्रीकृष्ण इन्द्रप्रति क्रोधित भए । श्री कृष्णले गोवर्धन पर्वतलाई उखेलेर आफ्नो एउटा हातमा समाते र आफ्नो औंलामा पुरा पर्वतलाइ राखे । सबै गोपालहरू, गाईहरू र अन्य बज्रवासीहरूले पहाडमुनि शरण लिए। अन्ततः इन्द्रदेवको प्रकोपबाट उनीहरु सुरक्षित भए । श्री कृष्णले बनाएको सुरक्षित स्थानमा वज्रले पनि प्रवेश गर्न सकेन। सात दिनसम्म तिनीहरू पहाडमुनि बसे, भयानक वर्षाबाट सुरक्षित र अचम्मलाग्दो रूपमा भोक वा तिर्खाले अविचलित । कृष्णको कान्छी औंलामा पूर्ण सन्तुलनमा रहेको विशाल गोवर्धन पहाड देखेर उनीहरू पनि छक्क परे ।
घटनाको क्रमबाट स्तब्ध रहेका राजा इन्द्रले विनाशको बादललाई फिर्ता बोलाए, आँधीबेहरी र वर्षा रोके। आकाश फेरि सफा भयो र वृन्दावनमा सूर्य चम्कियो। श्री कृष्णले गोवर्धन पहाडलाई ठ्याक्कै त्यही ठाउँमा राख्नुभयो। नन्द महाराज, यशोदा र बलराम लगायत ब्रजका सबै बासिन्दाले श्री कृष्णको जयजयकार गरे र उनलाई खुसीसाथ अँगालो हालेका थिए ।
यसरी राजा इन्द्रको झुटो घमण्ड चकनाचुर भयो। उनी हात जोडेर भगवान श्री कृष्ण कहाँ आए र क्षमाको लागि प्रार्थना गरे। श्री कृष्ण परमपुरुष ईश्वरत्व भएकाले इन्द्रलाई आफ्नो कृपा दिनुभयो र उनलाई धर्म र कर्तव्यको बारेमा पनि ज्ञान दिनुभयो। यहि समयमा जब देवराज इन्द्रले श्री कृष्णलाई आफ्नो पुत्र अर्जुनको बारेमा भन्नु भयो र अर्जुनमाथि सदा कृपा राख्न प्रार्थना गर्नुभयो ।
यो गोवर्धन पूजा कसरी सुरु भयो भन्ने कथा हो र यसको अर्को रोचक पनि तथ्य छ। जुन समयमा श्री कृष्णले गोवर्धन पर्वत उठाए, मानिसहरूले उहाँलाई दिनमा ८ पटक खाना दिए र उहाँले सात दिनसम्म पहाड धारण गर्नुभयो, जसको अर्थ उहाँले ५६ पटक खाना खानुभयो जुन अहिले 'छप्पन भोग' भनेर चिनिन्छ।
