काठमाडौं — वर्षौंदेखि आकाशतिरै आँखा लगाएर बस्ने नेपाली किसानका लागि यस वर्ष मनसुनले केही ढिलो भए पनि साथ दिएको छ। सुरुका हप्तामा पानीको कमीले रोपाइँ पछि धकेलिँदा किसानको निधारमा चिन्ताको धर्सा देखिन्थ्यो, तर पछिल्ला दिनमा देशभर परेको लगातारको वर्षाले त्यो चिन्तालाई ठाउँ दिएको छैन। खेतबारीमा अहिले हलो जोत्ने, बीउ रोप्ने र पानी व्यवस्थापन गर्ने चहलपहल बढेको छ।

कृषि क्षेत्रसँग सम्बन्धित सरकारी निकायको अद्यावधिक विवरणअनुसार देशभरको कुल धानखेती हुने क्षेत्रफलमध्ये झन्डै तीन चौथाइ भागमा रोपाइँको काम टुंगिइसकेको छ। यसले आगामी दिनमा रोपाइँको गति अझ तीव्र हुने संकेत गर्छ। सुदूरपश्चिम, लुम्बिनी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका किसानले समयमै वर्षा पाएपछि रोपाइँको काम लगभग टुंग्याइसकेका छन्, र यी क्षेत्रमा प्रगति उत्साहजनक मानिएको छ। यसको ठिक विपरीत, कोशी र मधेश प्रदेशका थुप्रै ठाउँमा भने रोपाइँ अझै जारी छ। यसको कारणमा स्थानीय स्तरमा सिँचाइको फरक अवस्था र वर्षाको असमान वितरणलाई देखाइन्छ।

समयमै पानी पर्नु किसानका लागि ठूलो राहतको विषय भए पनि यसले सबै समस्या समाधान गरिदिएको छैन। मल, गुणस्तरीय बीउ र अन्य कृषि सामग्रीको अभाव अझै किसानलाई सताइरहेको छ। धेरै किसानको गुनासो छ— समयमै रासायनिक तथा प्राङ्गारिक मल र प्रमाणित बीउ पाइए उत्पादन थप बढ्न सक्थ्यो। यसैले उनीहरूले सरकारसँग यी सामग्री समयमै र सहज रूपमा उपलब्ध गराइदिन बारम्बार आग्रह गर्दै आएका छन्।

कृषिविद्हरूका अनुसार यदि आगामी दिनमा मौसम अनुकूल नै रहिरह्यो भने यस वर्ष धान उत्पादनमा सुधार आउने सम्भावना प्रबल छ। तर उनीहरू यसैसँगै एउटा सचेतीको स्वर पनि उठाउँछन्— मनसुन प्रकृतिको आफ्नै लयमा चल्ने भएकाले बीचमै सुख्खा हावा चल्न सक्छ, वा कुनै समय अत्यधिक वर्षाले बाढी-पहिरोको जोखिम पनि निम्त्याउन सक्छ। यस्ता जलवायुजन्य अनिश्चितताबाट जोगिन किसान र सरकार दुवै तर्फबाट पूर्वसतर्कता आवश्यक रहेको विज्ञहरूको सुझाव छ।

कुल मिलाएर हेर्दा, यस वर्षको धान रोपाइँ मौसमी उतारचढावका बाबजुद सकारात्मक दिशामा अघि बढेको देखिन्छ। तर खेतीलाई पूर्ण रूपमा फलदायी बनाउन कृषि सामग्रीको समयमै आपूर्ति र मौसमी जोखिमप्रतिको सजगता उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहने देखिन्छ। किसानको मिहिनेत र प्रकृतिको साथले यस वर्ष खाद्यान्नमा आत्मनिर्भरतातर्फ नेपाल थप अघि बढ्ने आशा गर्न सकिन्छ।