काठमाडौँ। कहिलेकाहीँ इतिहासले आफूलाई दोहोर्याउने गर्छ र यो प्राय व्यंग्यबाटै सुरु हुन्छ। भारतको प्रधान न्यायाधीश सुर्य कान्तले बेरोजगार भारतीय युवालाई "कक्रोच" भनी तुलना गरेको एक वाक्यले दुई महिनाभित्रै दिल्लीको सडकलाई हल्लाइदिने आन्दोलनको जग बसाल्छ भनेर सायद कसैले सोचेको थिएनन। तर "कक्रोच जनता पार्टी " - जुन नाम आफैंमा सत्तारूढ पार्टीको नाउँको खिल्ली हो - आज त्यही अपमानलाई पहिचानमा बदलिदिएको छ।
मे महिनामा जन्मेको यो आन्दोलन सुरुमा इन्स्टाग्राम मिम र कस्ट्युम लगाएर सडक सफाइ गर्ने युवाहरूको खेलजस्तो देखिन्थ्यो। तर बेरोजगारी, बढ्दो महँगी, र परीक्षा प्रणालीमा भ्रष्टाचारजस्ता वास्तविक पीडाहरूले यसलाई छिट्टै गम्भीर राजनीतिक शक्तिमा फेरिदियो। जब वरिष्ठ शिक्षाविद् सोनम वाङचुकलाई भोक हडतालको २१औं दिनमा जबरजस्ती अस्पताल पुर्याइयो, त्यो घटनाले आन्दोलनलाई नयाँ ऊर्जा दियो। सोमबारको मार्चमा दश हजारभन्दा बढी मानिस सहभागी भएको थिए र यो आन्दोलनको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा र सबैभन्दा ठूलो सफलता दुवै बन्यो।
पुलिसको लाठीचार्ज र आँसुग्यासले आन्दोलन दबाउनुको सट्टा उल्टै फैलाइदियो - यो इतिहासमा धेरैचोटि देखिएको ढाँचा हो। युवाहरूलाई कुट्दै लगेको भिडियो जब सामाजिक सञ्जालमा फैलियो, त्यसले घरभित्र बसेका अभिभावक र मध्यमवर्गीय जनतालाई पनि झक्झक्याइदियो। कसैको छोरा वा छोरी सडकमा घाइते भएको दृश्य देख्दा, राजनीतिक तटस्थता धेरै समय टिक्दैन। यसैले त, जुन आन्दोलन विशुद्ध विद्यार्थी र बेरोजगार युवाको सानो घेराबाट सुरु भएको थियो, त्यो अहिले फराकिलो सामाजिक तहसम्म पुगेको छ।
यहाँ एउटा चासो योग्य कुरा पनि छ — प्रदर्शनकारीहरूले हिंसा गरेको कुनै भिडियो प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन, तर पुलिसको आक्रमणका दृश्यहरू भने प्रशस्त छन्। यो असन्तुलनले नै जनमतलाई एकोहोरो दिशामा धकेलिरहेको देखिन्छ।
मंगलबार आन्दोलनका नेताहरूले एउटा सूक्ष्म तर महत्त्वपूर्ण निर्णय गरे — फेरि सडक मार्च नगर्ने। यो पछि हट्नु होइन, बरु रणनीति परिवर्तन हो। आफ्ना समर्थकको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिँदै जन्तर मन्तरमा धर्ना जारी राख्ने निर्णयले देखाउँछ — यो आन्दोलन अब भावनामा मात्र होइन, गणनामा पनि परिपक्व हुँदैछ। सरकारले स्वास्थ्यमन्त्रीमार्फत छोटो वार्ताको प्रस्ताव राखेको छ, तर त्यो साँच्चिकै संवादको सुरुवात हो कि केवल समय छल्ने चाल हो, अझै स्पष्ट छैन।
भारतमा युवा आन्दोलनहरू प्रायः छिट्टै सेलाउँछन्, किनभने तिनमा संगठनात्मक संरचना र दीर्घकालीन नेतृत्वको अभाव हुन्छ। तर "कजपा"ले जुन गतिमा डिजिटल र भौतिक स्पेसमा आफ्नो उपस्थिति जमाएको छ, त्यसले यसलाई साधारण असन्तोष व्यक्त गर्ने माध्यमभन्दा बढी बनाइदिएको छ। शिक्षामन्त्रीको राजीनामा माग अहिलेको केन्द्रीय मुद्दा भए पनि, नारा र भावना बिस्तारै प्रधानमन्त्री कार्यालयतिरै मोडिँदै गएको संकेत देखिन्छ।
अन्ततः, यो आन्दोलनको भविष्य दुई कुरामा भर पर्छ — सरकारले वास्तविक संवादको बाटो अपनाउँछ कि दमनकै नीति दोहोर्याउँछ, र आन्दोलनले आफ्नो हालको मोमेन्टमलाई संगठित राजनीतिक शक्तिमा रूपान्तरण गर्न सक्छ कि सक्दैन। हाल जे देखिँदैछ, त्यो यत्ति हो — दिल्लीको सडकमा "कक्रोच" भनिएका ती युवाहरूले आफ्नो आवाज कमजोर छैन भनेर देखाइसकेका छन्।
