काठमाडौँ : नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले यस वर्षको भाइटीकाको उत्तम साइत सार्वजनिक गरेको छ। समितिका अध्यक्ष प्रा. शम्भुप्रसाद ढकालका अनुसार कात्तिक ६ गते बिहीबार बिहान ११ बजेर ३९ मिनेटमा भाइटीका लगाउने शुभ साइत रहेको छ।
समितिका सदस्य प्रा. देवमणि भट्टराईले पनि साइत खोज्नेहरूका लागि धनु लग्न, कन्या नवमांश, चर बेला, अभिजित् योग र विजय मुहूर्तलाई आधार मानेर साइत निर्धारण गरिएको जानकारी दिए। यद्यपि, सर्वसाधारणका लागि मध्याह्नकालमा टीका लगाउन कुनै बाधा नरहेको स्पष्ट पारिएको छ।
यस वर्षको तिहार (यमपञ्चक) कार्यतालिका यस्तो छ:
🔸 कात्तिक १ गते शनिबार – यमदीपदान आरम्भ, धन त्रयोदशी/धनतेरस
यस दिनदेखि यमपञ्चक सुरु हुन्छ र साँझदेखि यमदीप दान गर्ने परम्परा रहिआएको छ।
🔸 कात्तिक २ गते आइतबार – काग तिहार र धनवन्तरी जयन्ती
कागलाई यमदूतका रूपमा सम्मान गर्ने दिन हो।
🔸 कात्तिक ३ गते सोमबार – कुकुर तिहार, नरक चतुर्दशी र लक्ष्मीपूजा
यस दिन बिहान नरक स्नान र साँझमा दीपमालिका सहित लक्ष्मीपूजा गरिनेछ। औँशी तिथिमा लक्ष्मीपूजा गर्नु शास्त्रीय विधानअनुसार अनिवार्य मानिन्छ।
🔸 कात्तिक ४ गते मङ्गलबार – औँशी दानस्नान
औँशी तिथिको अन्त्य दिउँसो ४:२९ बजे भएकाले यस दिन बिहान स्नान र दान गरिनेछ।
🔸 कात्तिक ५ गते बुधबार – गाई, गोरु पूजा र आत्म (म्ह) पूजा
शास्त्रीय विधिअनुसार आत्म पूजा (नेवारी भाषामा म्ह पूजा) सायंकालमा गरिन्छ। यस दिन नेपाल संवत् ११४६ को नयाँ वर्ष पनि मनाइन्छ।
🔸 कात्तिक ६ गते बिहीबार – भाइटीका (किजा पूजा)
टीका लगाउने उत्तम साइत बिहान ११:३९ बजे हो। शास्त्रीय मान्यता अनुसार दाजुभाइ दुवैलाई टीका लगाउन सकिने र ज्येष्ठताको आधारमा पूजाआजा गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।
यमपञ्चकको विशेषता
कात्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि शुक्ल द्वितीयासम्म यमपञ्चक मनाइन्छ। यमदीपदान परिवारका सदस्यहरूको नाम उच्चारण गर्दै गरिन्छ, जसले यमयातनाबाट मुक्ति दिने विश्वास गरिन्छ।
काग र कुकुरलाई यमदूतका रूपमा सम्मान गर्दै मीठा परिकार खान दिइने परम्परा पनि यसै पर्वमा समावेश छ।
पात्रो प्रकाशकहरूद्वारा पनि यस्तै मिति
नेवार समुदायका तीन प्रसिद्ध पञ्चाङ्गकार – सिद्धिलक्ष्मी व्यञ्जनकार, कीर्तिकिरण जोशी र शशिधर जोशीले पनि आत्म पूजा र नेपाल संवत् नयाँ वर्ष कात्तिक ५ गते नै मनाउनुपर्ने उल्लेख गरेका छन्।
