काठमाडौं । काभ्रे जिल्लाको बनेपा चन्दनी चोकमा आज बिहान भएको एक दुःखद दुर्घटनाले फेरि एकपटक हाम्रो समाजको नागरिक चेतनालाई प्रश्न चिह्न उठाएको छ। बागमती प्रदेश ०१००४ क ३४२३ नम्बरको टिपरले बागमती प्रदेश ०२-०६३ प ९१८९ नम्बरको स्कुटरलाई आज बिहान ठक्कर दिएको हो। टिपरले स्कुटरलाई ठक्कर दिँदा स्कुटर चालकको घटनास्थलमै ज्यान गएको थियो। दुर्घटना सँगै आक्रोशित सर्वसाधारणले टिपरमा आगजनी गरेका छन् । यो घटनापछि आक्रोशित स्थानीयहरूले टिपरमा आगजनी गरेका थिए, जसलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिई आगो निभाएर स्थिति सामान्य बनाएको थियो। तर यो केवल एक घटना मात्रै होइन, यसले हाम्रो समाजमा व्याप्त अराजकता र नागरिक दायित्वको कमीको गहिरो चित्रण गर्दछ।

नेपाली समाजमा कुनै पनि दुर्घटना हुनासाथ अराजकता फैलिने प्रवृत्ति पुरानो हो। सडक दुर्घटना भएपछि स्थानीयहरूले सवारी साधन जलाउने, सडक अवरुद्ध गर्ने र हिंसात्मक विरोध प्रदर्शन गर्ने जस्ता कार्य निकै सामान्य मानिन्छ। यो बनेपाको घटना मात्रै होइन, यसअघि पनि विभिन्न ठाउँमा यस्ता घटनाहरू दोहोरिएका छन्। हालैको जेन जी आन्दोलनमा देश भरि आगजनी भएको थियो। प्रश्न यो उठ्छ – किन हामी सधैं हिंसात्मक बाटो रोज्छौं? किन दुर्घटनापछिको दुःखलाई शान्तिपूर्ण न्यायको माध्यमबाट सम्बोधन गर्न सक्दैनौं?

यो प्रवृत्तिका पछाडि धेरै कारण छन्। पहिलो, समाजमा व्याप्त असन्तुष्टि। नेपालीहरू दैनिक जीवनमा सार्वजनिक यातायातको अव्यवस्था र  सार्वजनिक यातायातको चालकहरूको असुरक्षित र अशिष्ट व्यवहारबाट पीडित छन्। अधिकांश सार्वजनिक सवारी साधनहरू ओभरलोड हुन्छन्, चालकहरूले ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गर्छन् र यात्रुहरूको सुरक्षालाई वास्ता गर्दैनन्। यस्तो अवस्थामा जब दुर्घटना हुन्छ, जनताको रिस चरम सिमामा विस्फोट हुन्छ। तर यो रिसलाई हिंसामा बदल्नु समस्याको समाधान होइन। यसले थप अराजकता निम्त्याउँछ र निर्दोष व्यक्तिहरूको जीवन जोखिममा पर्छ। दोस्रो, सुरक्षा प्रणालीको पनि ठुलो कमजोरी देखिन्छ। प्रहरी र स्थानीय प्रशासनको उपस्थिति कमजोर हुँदा घटनाहरू नियन्त्रणबाहिर जान्छन्। बनेपाको घटनामा प्रहरीले समयमै हस्तक्षेप गरेर आगो निभाए पनि, यस्ता घटनाहरू रोक्न पूर्वतयारीको कमी देखिन्छ। साथै सुरक्षा निकायहरूले मात्रै होइन, स्थानीय सरकार र समुदायले पनि नागरिक चेतना अभियान चलाउनुपर्छ। किनकि, जनतालाई मात्रै दोष दिन सकिँदैन – प्रणालीगत कमजोरीहरूले पनि यो स्थिति निम्त्याएको हो। यदि ट्राफिक नियम कडाइका साथ लागू गरियो, चालकहरूलाई तालिम दिइयो र सार्वजनिक यातायात सुधारियो भने यस्ता घटनाहरू कम हुन सक्छन्।

समाजको नागरिक चेतना भनेको नियम पालना गर्नु मात्रै होइन, यो दुःखको समयमा एकअर्कालाई सहयोग गर्नु र न्यायपूर्ण बाटो रोज्नु पनि हो। हामीले सोच्नुपर्छ – जलाउने र तोडफोड गर्ने प्रवृत्तिले कसलाई फाइदा हुन्छ? यसले त हाम्रो समाजलाई नै पछाडि धकेल्छ। अब समय आएको छ, नागरिकहरूले आफ्नो दायित्व बुझेर शान्तिपूर्ण विरोध र कानुनी बाटो रोज्ने। सरकारले पनि जनताको समस्या सुन्ने र सुधार गर्ने दिशामा काम गर्नुपर्छ। अन्यथा, यस्ता घटनाहरू दोहोरिरहने छन् र हाम्रो समाजको विकास रोकिनेछ।