काठमाडौं। भाद्रमा भएको जेन जी (जनरेशन जेड) क्रान्तिले नेपालको राजनीतिको परिदृश्य नै उल्टोपाल्टो पारिदियो। भ्रष्टाचार, सामाजिक सञ्जालमाथिको प्रतिबन्ध र आर्थिक असमानताविरुद्ध युवाहरूको आन्दोलनले तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सरकार ढालिदियो। अन्तरिम सरकार गठन भएको दुई महिनापछि, प्रधानमन्त्री सुशीला कर्कीले फाल्गुन २१ २०८२ (मार्च ५ २०२६) मा प्रतिनिधिसभा चुनाव घोषणा गरिन्। तर, अब प्रश्न उठेको छ: यो चुनाव हुन्छ त? र यदि भयो भने, अनुभवहीन जेन जी नेताहरूले पुराना दलहरूलाई हराउन सक्छन् कि?
क्रान्तिका प्रमुख नेताहरू – सुदन गुरुङ, रक्षा बम र मिराज ढुङ्गाना जस्ता युवा अभियन्ताहरूले चुनाव लड्ने घोषणा गरेका छन्। तर, उनीहरू कुनै स्थापित दलसँग आबद्ध छैनन्। नयाँ पार्टी गठन नगरी कसरी चुनाव लड्ने? यो द्विविधाले राजनीतिक वृत्तमा तरङ्ग ल्याएको छ। एकातिर जेन जी समूहहरूबीच विभाजन बढ्दो छ, अर्कोतिर हार्का सम्पाङ जस्ता नेताहरूले नयाँ पार्टी नै दर्ता गरेका छन्। धरानका मेयरले चुनाबको तयारी र प्रचार प्रसार दुवै गरिरहेका छन् ।
अन्तरिम सरकारले भाद्रमा नै चुनावको मिति घोषणा गरेको हो। निर्वाचन आयोगका अनुसार, भोटर दर्ता अभियान तीव्र छ – तर निर्वाचन आयोग अनुसार अपेक्षित युवाहरु भने भोटर दर्ता गर्न आएका छैनन् । चुनौतीहरू बढीमात्र रहेका छन् । पुराना दलहरूले जेन जी मागहरूको सम्मान गर्दै चुनावी तयारी भन्दै तयारी सुरु गरेका छन्, तर युवा समूहहरूले भखरै मन्त्री भएका गृहमन्त्री ओम प्रकाश अर्याल कै राजीनामा र भ्रष्टाचार विरुद्ध कडा कदम नचाले चुनाव अवरुद्ध गर्ने चेतावनी दिएका छन्। सुदन गुरुङले सामाजिक सञ्जालमार्फत 'जेन जी' माग बेवास्ता गर्दा चुनावमा बाधा पुग्न सक्छ' भनेका छन्। साथै सुदन गुरुङको मागहरु पनि सहि गलत भन्ने धारणा बढी रहेको छ। सुदन गुरुङले आन्दोलनमा खटिएका प्रहरीहरुको कारबाही माग गरेपछि आइ जी पी चन्द्र कुबेर खापुंगले यसको बिरोध गरेका छन्। आन्दोलनकारीले निहत्था प्रहरीलाई कुटेर, घिसारेर, घोचेर मार्दा पनि उल्टै प्रहरीमाथि नै प्रश्न उठाउने प्रवृतिले समाज सुरक्षित नहुने आईजीपीले बताएका छन् । उनले विध्वंस हुँदा प्रहरीले बल प्रयोग गर्न नपाउने हो भने संगठन नै नचाहिने प्रष्ट पारेका छन् । यस्तो बेलामा उल्टै प्रहरीलाई बयानमा बोलाउने कुरामा पनि उनले असन्तुष्टि जनाएका छन् ।
यद्यपि, अन्तरिम सरकार र राजनीतिक दलहरूबीच त्रिपक्षीय वार्ता सुरु भएको छ। प्रधानमन्त्री कर्कीले युवा मागलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेकी छन्। निर्वाचन आयोग अनुसार १७ वटा आवेदन प्राप्त भएकामा नयाँ पार्टी दर्ताको आवेदन यस हप्ता सकिनने बताएका छन्। यसले देखाउँछ, चुनाव हुने सम्भावना बलियो छ, तर शान्तिपूर्ण र पारदर्शी हुन सरकार, प्रहरी, आर्मी, दल र युवाहरुका सतर्कताको आवश्यकता छ।
जेन जी क्रान्ति 'नेताहीन' थियो, तर अब नेताहरूको राजनीतिकरण हुँदैछन्। सुदन गुरुङ, 'हामी नेपाल'का संयोजक, ले अल जजिरासँगको अन्तर्वार्तामा 'फाल्गुनमा चुनाव लड्ने' घोषणा गरेका थिए। तर, उनी अझै कुनै पार्टीसँग जोडिएका छैनन्। राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीसँग वार्तामा उनको समूह सक्रिय छ, तर अर्को जेन जी समूहसँग प्रतिस्पर्धा बढेको छ। हालै लीक भएको अडियोमा गुरुङले रक्षा बामको मन्त्रिपद उम्मेदवारीविरुद्ध बोलेको सुनिन्छ, जसले विभाजनलाई उजागर गर्छ। गुरुङले चार दिने मौनता तोडेर भ्रष्टाचार र न्याय विलम्बबारे बोलेका छन्, तर पार्टी गठनको कुरा गरेका छैनन्। उनी पुराना दलहरूसँग गठबन्धन वा स्वतन्त्र उम्मेदवारीतर्फ झुकेका देखिन्छन्।
रक्षा बमले कार्तिक २३ मा 'नेपाल जेन जी फ्रन्ट' घोषणा गरिन्। यो फ्रन्टले २६ भन्दा बढी युवा समूहलाई एकीकृत गर्ने लक्ष्य राखेको छ। फ्रन्टले क्रान्तिको पृष्ठभूमि, उपलब्धि र जिम्मेवारीबारे दस्तावेज पनि जारी गरेको छ। यो पूर्ण पार्टी नभए पनि, चुनावी तयारीको आधार बन्न सक्छ। बम वार्तामा सक्रिय छन्, तर नयाँ पार्टी दर्ताको योजना खुलेको छैन। उनीहरूले युवा कोटा (३३%) र डिजिटल पारदर्शिताको माग राखेका छन्।
मिराज ढुङ्गानाको समूह भने अगाडि छ। कार्तिक १ मा उनले नयाँ राजनीतिक पार्टी गठन घोषणा गरे। यो समूहले चुनावका लागि 'न्यूनतम शर्तहरू' राखेको छ – जस्तै भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कानुन र युवा प्रतिनिधित्व। ढुङ्गानाले प्रेस सम्मेलनमा 'राजनीतिमा प्रवेश' गर्ने बताए। यो जेन जीको पहिलो औपचारिक पार्टी बन्न सक्छ। तर मिराज ढुंगाना आफै आन्दोलनमा नआएकोले उनि विरुद्ध पनि प्रश्नहरु उठिरहेका छन्।
यसबीच, धरानका मेयर हर्क सम्पाङले 'श्रम संस्कृति पार्टी' दर्ता गरेका छन्। यो पार्टीलाई कत्तिक १६ मा निर्वाचन आयोगले प्रमाणपत्र दिएको छ। सम्पाङले सामाजिक सञ्जालमार्फत जेन जीलाई श्रम संस्कृतिमा सामेल हुन आह्वान गरेका छन्। यो पार्टीले झण्डा नराख्ने, केवल चुनाव चिन्ह प्रयोग गर्ने जस्ता नवीनताहरू ल्याउने बताएको छ। अन्य जेन जी समूहहरू पनि नयाँ पार्टी गठनतर्फ उन्मुख छन् – निर्वाचन आयोगमा १७ नयाँ दलहरू पर्खिएका छन्।
नयाँ पार्टी दर्ताको म्याद यस हप्ता सकिँदैछ, त्यसैले घोषणा ढिलो लाग्न सक्छ। तर, जेन जीको ऊर्जा र भोटर दर्ताको उत्साहले समय पर्याप्त छ। युवाहरूले डिस्कर्ड जस्ता प्लेटफर्ममार्फत संगठन गर्छन्, जसले छिटो एकीकरण सम्भव बनाउँछ।
तर, अनुभवको अभाव ठूलो चुनौती हो। पुराना दलहरू – नेपाली कांग्रेस, नेकपा (एमाले) र माओवादी – ले 'खुट्टा टेकेर' बसेका छन्। उनीहरूले जेन जीको मागलाई 'स्वीकार्ने' भन्दै गठबन्धनको खोजी गरिरहेका छन्। जेन जी बीचको विभाजनले पुरानालाई फाइदा पुग्न सक्छ। विश्लेषकहरू भन्छन्, 'युवाहरुमा ऊर्जा छ, तर संगठन र रणनीतिको कमीले जित कठिन छ।' तर, श्रीलंका र बंगलादेशका क्रान्तिजस्तै, नेपालमा पनि युवा शक्तिले आश्चर्यजनक जित हासिल गर्न सक्छ।
फाल्गुनको चुनाव हुन्छ – यो निश्चित जस्तो छ। यदि विभाजन रोकेर एकीकृत भएर जाने हो भने जेन जीले जित्न सक्छन । मिराज र हर्क जस्ता नयाँ पार्टीहरूले युवा एजेन्डा बोक्न सक्छन्, तर सुदन र रक्षा जस्ता नेताहरूले पुरानासँग गठबन्धन नगरी स्वतन्त्र बाटो रोजे राम्रो हुनेछ। पुराना दलहरू फेरि जित्न खोज्छन्, तर युवा भोटले इतिहास रच्न सक्छ। प्रश्न अब हो – जेन जी क्रान्ति सडकमा त सफल भयो तर के उनीहरु
राजनीतिमा सफल होलान त ?फाल्गुनको चुनाव केवल मिति होइन, यो नेपालको नयाँ अध्यायको सुरुवात हुन सक्छ। जेन जी क्रान्तिले देखायो – जब युवा एकजुट हुन्छन्, सिंहदरबारको ढोका पनि हल्लिन्छ। यो क्रान्ति सडकमा सुरु भयो, तर अब यो मतपेटिकामा पूर्ण हुन्छ।
