काठमाडौं। काठमाडौं उपत्यकामा ट्राफिक नियम उल्लंघन गर्नेहरूको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्दै गएको छ, तर ट्राफिक पुलिसले थोरैलाई मात्र पक्राउ वा जरिवाना गर्ने गरेको आरोप लागेको छ। ट्राफिक पुलिसका अनुसार, उपत्यकामा दैनिक ३,००० देखि ४,००० जनालाई मात्र कारबाही गरिन्छ, जबकि नियम उल्लंघन गर्नेहरूको संख्या दशौं हजार पुग्ने अनुमान छ। यसले ट्राफिक जाँचमा पक्षपात वा असमानता देखिएको विज्ञहरू बताउँछन्।
"धेरैजसो साना गल्तीहरू जस्तै हेल्मेट नलगाउने, लेन नमान्ने वा स्पिडिङ गर्नेहरू निर्वाध रूपमा हिँडिरहेका छन्," एक ट्राफिक विज्ञले भने। "तर पुलिसले देखिने ठाउँहरूमा मात्र चेकिङ गर्छन्, जसले गर्दा धेरै उम्किन्छन्।" यो समस्या मुख्य रूपमा ट्राफिक पुलिसको अपर्याप्त जनशक्तिका कारण भएको देखिन्छ। उपत्यकामा करिब १,५००–२,००० ट्राफिक पुलिस मात्र कार्यरत छन्, जसले गर्दा लाखौं सवारी साधन र करोडौं यात्रुहरूलाई नियन्त्रण गर्न कठिन हुन्छ। यसले गर्दा पुलिसहरू थकित र तनावग्रस्त छन्, जसले कार्यक्षमतामा असर पार्छ।
भविष्यमा यो स्थिति सुधारिने संकेतहरू छन्। सरकारले ए आई (आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स) र सीसीटीभी प्रणालीलाई ट्राफिक व्यवस्थापनमा प्रयोग गर्ने योजना बनाएको छ। ललितपुरमा पहिले नै ए आई ट्राफिक सिस्टम परीक्षण भइरहेको छ, जसले हिट-एण्ड-रन जस्ता घटनाहरू ट्र्याक गर्न मद्दत गर्छ। काठमाडौंमा पनि यो प्रणाली विस्तार गर्ने तयारी छ, जसले २०२६ सम्ममा दुर्घटना २०–३० प्रतिशत घटाउने अपेक्षा गरिएको छ। यसबाहेक, नयाँ कानुनमा भारी जरिवाना र कडा सजायको प्रस्ताव छ।
समाधानका रूपमा विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन्: ट्राफिक पुलिसको संख्या बढाउने, जनचेतना अभियान चलाउने, स्मार्ट ट्राफिक लाइटहरू जडान गर्ने र डिजिटल जरिवाना प्रणाली (जस्तै नागरिक एप) लाई मजबुत बनाउने। यदि यी कदमहरू लागू भए भने, उपत्यकाको ट्राफिक व्यवस्था निष्पक्ष र प्रभावकारी बन्न सक्छ। तर, तत्काल कार्यान्वयन नगरे समस्या झन् बढ्ने खतरा छ।