काठमाडौँ। सीमान्तकृत समूहहरूमा यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य र अधिकार (SRHR) को बारेमा जागरूकता र बुझाइ बढाउने प्रयासमा, नेपाल परिवार नियोजन संघ भ्याली ब्रान्च (FPAN) ले हालै बालकुमारीमा एक दिने अभिमुखीकरण र अन्तरक्रिया कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो। यस कार्यक्रमले पत्रकार, सञ्चारकर्मी, अपाङ्गता भएका व्यक्ति र मानव अधिकारकर्मीहरूलाई एकसाथ ल्याएको थियो, जुन सबै अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको यौन स्वास्थ्य आवश्यकताहरूको बारेमा समावेशी संवादलाई बढावा दिने साझा लक्ष्य अन्तर्गत एकजुट थिए।

कार्यक्रम शरद अर्यालको परिचयात्मक भाषणबाट सुरु भयो, जसले नेपाल परिवार नियोजन संघको मिशन र गतिविधिहरूको बारेमा विस्तृत रूपमा वर्णन गरे। उनले विभिन्न जनसांख्यिकीय क्षेत्रका व्यक्तिहरू, विशेष गरी ऐतिहासिक रूपमा कम सेवामा परेकाहरूको स्वास्थ्य र अधिकारको वकालत गर्ने संस्थाको प्रतिबद्धतालाई प्रकाश पारे। अर्यालले यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य वरिपरि बलियो जागरूकता र सञ्चारको आवश्यकतामा जोड दिए, सामाजिक दृष्टिकोण र धारणा परिवर्तन गर्न समावेशी संवाद महत्त्वपूर्ण छ भनेर उल्लेख गर्दै।

अर्यालको उद्घाटन टिप्पणी पछि, स्पटलाइट नेपाल परिवार नियोजन संघका स्टाफ नर्स सत्या अर्याल तर्फ गयो, जसले स्त्री रोग सम्बन्धी समस्याहरू, रजोनिवृत्तिका लक्षणहरू, र कम छलफल गरिएको प्रभावहरू (प्रायः "menopause " भनेर चिनिन्छ) मा केन्द्रित जानकारीमूलक प्रस्तुति प्रस्तुत गरिन्। यो सत्र सहभागीहरूका लागि आवश्यक साबित भयो, किनकि यसले महिलाहरुले सामना गर्ने अद्वितीय स्वास्थ्य चिन्ताहरूलाई जोड दियो, विशेष गरी अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरू जसको महत्त्वपूर्ण जानकारी र स्वास्थ्य सेवाहरूमा पहुँच नहुन सक्छ।

यस कार्यक्रमको प्राथमिक उद्देश्य अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको जीवन सीप र क्षमताहरूलाई सुदृढ पार्नु थियो, साथै उनीहरूको यौन र प्रजनन स्वास्थ्य अधिकारहरूको बारेमा जागरूकता बढाउनु थियो। अन्तरक्रियात्मक छलफल र स्रोत-साझेदारी मार्फत, आयोजकहरूले सहभागीहरूलाई आफ्नो र आफ्नो समुदायको लागि वकालत गर्न सशक्त बनाउने लक्ष्य राखेका थिए। यो सशक्तिकरण विशेष गरी त्यस्तो समाजमा महत्त्वपूर्ण छ जहाँ यौन स्वास्थ्यको बारेमा गलत धारणाहरूले कलंक र बहिष्कार निम्त्याउन सक्छ।

कार्यक्रमको एउटा उल्लेखनीय विशेषता भनेको अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको लागि SRHR सेवाहरूको पहुँच र गुणस्तर सुधार गर्न सेवा प्रदायकहरूको भूमिकामा जोड दिनु थियो। स्वास्थ्य सेवा पेशेवरहरू र अधिवक्ताहरूको क्षमता अभिवृद्धि गरेर, कार्यक्रमले सही जानकारी र आवश्यक स्वास्थ्य सेवा हस्तक्षेपहरूमा पहुँच सुधार गर्ने लहर प्रभाव सिर्जना गर्न खोज्यो।

सत्रहरूको अवधिमा भएका अन्तरक्रियाहरूले सहभागीहरूमाझ एउटा साझा भावनालाई प्रकाश पारे - अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको लागि SRHR वरपरको संवाद प्रायः बेवास्ता गरिन्छ। धेरैले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको विशिष्ट आवश्यकताहरूलाई सम्बोधन गर्ने थप समावेशी शैक्षिक स्रोतहरू र प्रशिक्षण कार्यक्रमहरूको लागि जरुरीता व्यक्त गरे। सहभागीहरूले व्यक्तिगत अनुभवहरू साझा गरे र कसरी प्रणालीगत अवरोधहरूले स्वास्थ्य सेवाहरूमा पहुँचलाई बाधा पुर्‍याउँछन् भन्ने बारेमा छलफलमा संलग्न भए।

नेपालले विभिन्न क्षेत्रहरूमा वृद्धि र प्रगति गरिरहने क्रममा, यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य वरिपरि समावेशी नीति र अभ्यासहरूको आवश्यकता अझ बढी दबाबपूर्ण हुँदै जान्छ। यस अभिमुखीकरण कार्यक्रम जस्ता कार्यक्रमहरू जागरूकता बढाउन, संवादलाई प्रवर्द्धन गर्न र परिवर्तनको वकालत गर्न महत्त्वपूर्ण छन्। नेपाल परिवार नियोजन संघ जस्ता संस्थाहरू अग्रपंक्तिमा हुँदा, भविष्यको लागि आशा छ जहाँ सबै व्यक्तिहरू, क्षमताको पर्वाह नगरी, व्यापक स्वास्थ्य सेवाको आफ्नो अधिकारको आनन्द लिन र कलंक र भेदभावबाट मुक्त जीवन बिताउन सक्नेछन्।

नेपालको प्रगति हुँदै जाँदा, यो अनिवार्य छ कि हामीले सबै नागरिकहरूको अधिकारको रक्षा गरिरहनुपर्छ, सुनिश्चित गर्दै कि सबैलाई स्वस्थ जीवन बिताउन आवश्यक जानकारी र सेवाहरूमा पहुँच छ। नेपाल परिवार नियोजन संघको हालैको पहल नेपालमा यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य अधिकारको लागि यो समावेशी दृष्टिकोण प्राप्त गर्ने दिशामा एक प्रशंसनीय कदम हो।