काठमाडौँ । नेपालको मध्य-पश्चिमी क्षेत्रका किसानहरूलाई सशक्त बनाउने एउटा उल्लेखनीय पहलमा, प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ आयोजनाले जेठ १६ देखि जेठ १८ (मे ३० देखि जुन १, २०२५) सम्म मोबाइल पत्रकारिता र क्यामेरा प्रशिक्षण कार्यक्रम सुरु गरेको छ। यो नवीन प्रशिक्षणको उद्देश्य किसानहरू र उनीहरूका सहयोगीहरूलाई मोबाइल प्रविधिको शक्ति प्रयोग गर्दै प्रभावकारी रूपमा आफ्नो कृषि अनुभवहरू दस्तावेजीकरण र साझा गर्न आवश्यक सीपहरू प्रदान गर्नु हो।
नेपाल टेलिभिजनका क्यामेराम्यान अशोक कुमार बस्नेतको नेतृत्वमा, प्रशिक्षणले व्यावहारिक सीप र व्यावहारिक अनुभवलाई जोड दियो, जसले गर्दा सहभागीहरूले व्यावसायिक रूपमा फोटो र भिडियोहरू खिच्न आफ्नो मोबाइल उपकरणहरू प्रयोग गर्न सक्ने कुरा सुनिश्चित गर्यो। सिंचाई र स्थानीय कथा कथनमा डिजिटल प्लेटफर्महरूको बढ्दो महत्त्वसँगै, यो कार्यक्रमले आधुनिक प्रविधि र परम्परागत खेती बीचको खाडललाई कम गर्न खोज्यो। प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ आयोजनाबाट इन्जिनीर राम पुकार शाह र अनुप के सीको पनि उपस्तिथी रहेको थियो। प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ जल उपभोक्ता मूल समन्वय समितिका अध्यक्ष रघु नन्दन चौधरी यस कार्यक्रमको सभापति थिए। उनले यस्ता अद्वितीय कार्येक्रम गरेकोमा प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ आयोजनालाई धन्यबाद प्रकट गर्नु भयो। यस तालिम कार्येक्रमको प्रमुख संयोजक प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ आयोजनाका आयोजना प्रमुख निश्चल छत्कुली रहनु भएको थियो।
सहकार्य बस्नेतको नेतृत्वमा मात्र रोकिएन। प्रभावकारी कथा कथन र डिजिटल मिडिया परिदृश्यमा बहुमूल्य अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्ने सहर्षन्युजका प्रमुख सम्पादक सहश्र केसीको उपस्थितिले तालिमलाई अझ बढाएको थियो। प्राविधिक सीप विशेषज्ञताको यो संयोजनले स्थानीय किसानहरूको आवाज उठाउन र फराकिलो दर्शकहरूलाई उनीहरूको कृषि अभ्यासहरू प्रदर्शन गर्ने उद्देश्य राखेको थियो।
यस तालिमको मुख्य लक्ष्यहरू मध्ये सहभागीहरूलाई दृश्य कथा कथन मार्फत आफ्नो कृषि विधि, सफलता र चुनौतीहरू दस्तावेजीकरण गर्न सक्षम बनाउनु थियो। किसानहरू प्रायः अर्थतन्त्रका गुमनाम नायकहरू हुन्, तर तिनीहरूका कथाहरू धेरै हदसम्म अनकही रहन्छन्। प्रभावकारी सामग्री कसरी सिर्जना गर्ने भनेर सिकाएर, कार्यक्रमले उनीहरूको कामलाई हाइलाइट गर्ने मात्र नभई कृषि समुदायमा ज्ञान बाँडफाँडलाई पनि सहज बनाउने उद्देश्य राखेको थियो।
नेपालको मध्य-पश्चिमी क्षेत्रले फरक-फरक जलवायु अवस्था र सामाजिक-आर्थिक कारकहरू सहित अद्वितीय कृषि चुनौतीहरूको सामना गर्दछ। किसानहरूलाई मोबाइल पत्रकारिता सीपको साथ सशक्त बनाएर, तालिमले कृषि दस्तावेजीकरणको नयाँ लहरलाई बढावा दिने लक्ष्य राखेको छ, जहाँ किसानहरूले आफ्ना अनुभवहरू साझा गर्न, सल्लाह लिन र साझा संघर्ष र विजयहरू मार्फत एकअर्कालाई प्रेरित गर्न सक्छन्। उनीहरूको लेन्स मार्फत सिर्जना गरिएको कथाले कृषिमा उत्कृष्ट अभ्यासहरू, दिगो खेती र नवप्रवर्तनहरू वरिपरि छलफल खोल्न सक्छ।
मोबाइल फोनहरू बढी प्रचलित हुँदै जाँदा, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा, दैनिक गतिविधिहरू दस्तावेजीकरण गर्ने क्षमता परिवर्तन भएको छ। तर यी अनुभवहरूलाई प्रभावकारी रूपमा चित्रण गर्ने सीपहरू महत्त्वपूर्ण छन्। यस तालिम मार्फत, प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ आयोजनाले नेपालको समृद्ध सिंचाई सम्पदाको सम्मान र उपयोग गर्दै प्रविधिलाई अँगाल्ने कोशिश गरिरहेको छ।
यस तालिमका सहभागीहरू नयाँ सीप र उत्साहका साथ बाहिरिए। अझै दुई दिन चल्ने यो कार्येक्रममा सहभागीहरुले मोबाइल क्यामेरा र डि एस एल आर क्यामेराको पुरै जानकारी लिनेछन्।
यसबाहेक, यो पहल ग्रामीण विकास र सिंचाईमा प्रविधि समावेश गर्ने फराकिलो प्रवृत्तिसँग मेल खान्छ। मोबाइल पत्रकारितामा सीपहरू बढाएर, प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ आयोजनाले भविष्यका पुस्ताहरूलाई सिंचाई बहस र सामुदायिक संलग्नतामा थप सक्रिय रूपमा संलग्न हुन मार्ग प्रशस्त गरिरहेको छ।
अन्त्यमा, प्रगन्ना तथा बड्कापथ सिँचाइ आयोजनाले प्रदान गर्ने मोबाइल पत्रकारिता र क्यामेरा तालिमले यस क्षेत्रका किसानहरूलाई सशक्त बनाउने दिशामा एक महत्त्वपूर्ण कदमको रूपमा चिन्ह लगाउँछ। उनीहरूलाई आफ्नै कथाहरू सुनाउन उपकरणहरूले सुसज्जित गरेर, यो पहलले व्यक्तिगत सीपहरू मात्र बढाउँदैन तर समग्र समुदायलाई पनि बलियो बनाउँछ, किसानहरू बीच सहकार्य र साझा ज्ञानलाई प्रोत्साहन गर्छ। संसार विकसित हुँदै जाँदा, नेपालमा दिगो सिंचाई विकास र सामुदायिक लचिलोपनको लागि यस्ता पहलहरूलाई अँगाल्नु महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
