"काठमाडौँको सडकमा सबै सवारी साधनहरु चलिरहेका छन्। पैदल यात्रु संगसंगै साइकल, स्कूटर, बाइक, कार, जीप, भ्यान, पानी ट्यांकी, ट्रक, डोजर सबै। सरकारले ठुला ठुला सडक र लेन बढाउने हो भने काठमाडौँका सडकमा हवाईजहाज र हेलीकप्टर पनि सायद तपाईहरुले भेट्नु हुन्छ।"
काठमाडौँ ।। ट्राफिक समस्या अहिले नीति निर्माता, सहरी योजनाकार, वृक्षारोपण विज्ञ, वैज्ञानिक, प्राज्ञ, प्रशासक र सर्वसाधारणको बढ्दो चिन्ताको विषय बनेको छ। सहरी क्षेत्रहरू राष्ट्रका आर्थिक विकासका लागि अभिन्न अंग हुन्। सहरको जीडीपीले प्रत्यक्ष रूपमा यातायातलाई असर गर्छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँ देशकै सबैभन्दा भीडभाड हुने सहरी केन्द्र हो जहाँ दैनिक झण्डै तीन लाख सवारी साधन चल्छन्। नेपालका अन्य सहरको तुलनामा काठमाडौंको सडकमा सवारीसाधन ढिलो गुड्छन्। तसर्थ, ट्राफिक जाम सामाजिक र आर्थिक विकासलाई गम्भीर असर गर्ने सहरी समस्या हो। अधिकांश सहरी नागरिकहरू र व्यावसायिक समूहहरू सडक साथै पार्किङ ठाउँ र सवारी साधन बीचको असन्तुलनका कारण ट्राफिक समस्याहरू हुने कुरामा सहमत छन्। ट्राफिक व्यवस्थापनको सवालमा हामीले जहिले विभिन्न चुनौतीहरूको सामना गरिरहनु परेको छ। शृंखलाबद्द रुपमा भईरहेका दुर्घटनाका हामी स्वयम् साक्षी हौ। साथै दिनदिनै ठाउँ-ठाउँमा हुने जाम,चेकिङ्ग,मर्मत,जात्रा,सप्ताह,भोज-बिहे वर्तमान आदिले पैदल यात्रु-चालक र ट्राफिक प्रहरी सबैलाई शाररिक तथा मानसिक थकान दिई रहेको छ। नेपाल सरकारले हाल सडकको व्यवस्थापन र मर्मतसम्भारका लागि ठूलो मात्रामा लगानी गरिरहेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डको सडक बनाउने लक्ष्य पनि भित्रिएको छ। साथै ट्राफिक व्यवस्थापनको जिम्मेवारी नेपाल प्रहरीको हो। सोही अनुरुप ट्राफिक प्रहरी महाशाखाले पनि ट्राफिक व्यवस्थापनमा सुधार ल्याउन आफ्नो सक्दो प्रयास गरिरहेका छन्। आउनुहोस्, ट्राफिक व्यवस्थापनमा बाधा पुराउने कारकहरुलाई जानम्।
* बढ्दो जनसंख्या र सवारी साधन संख्या
काठमाडौँमा बढ्दो जनसंख्याले सडकमा सवारी साधनको चाप बढेको छ । हालका वर्षहरूमा, अपर्याप्त सार्वजनिक विकल्पहरूको कारण धेरै मानिसहरूले निजी यातायातको लागि रोजेका छन्। यसले गर्दा सडकमा भिडभाड र यात्राको समय बढेको छ। साथै काठमाडौँको सडकमा सबै सवारी साधनहरु चलिरहेका छन्। पैदल यात्रु संगसंगै साइकल, स्कूटर, बाइक, कार, जीप, भ्यान, पानी ट्यांकी, ट्रक, डोजर सबै। सरकारले ठुला ठुला सडक र लेन बढाउने हो भने काठमाडौँका सडकमा हवाईजहाज र हेलीकप्टर पनि सायद तपाईहरुले भेट्नु हुन्छ।
* कमजोर पूर्वाधार
काठमाडौंको पूर्वाधारले आफ्नो विकासको गतिलाई कायम राख्न संघर्ष गरिरहेको छ। धेरै सडकहरू साँघुरो र मर्मतसम्भारमा कमजोर छन्। खाल्डाखुल्डी र उचित चिन्हको अभावले यात्रालाई थप जटिल बनाउँछ। यसले चालकलाई हैरानी मात्र गर्दैन, पैदलयात्रुलाई समेत जोखिममा पार्छ। सडक मर्मतका काम, ढल मर्मतका काम, खानेपानीको पाइप मर्मतजस्ता कार्यहरु पनि अव्यवस्थित समयमा अव्यवस्थित तारिकमा हुने गर्। यसले पनि चालक र ट्राफिक दुवैलाई असर गर्छ।
* ट्राफिक नियम र उत्तरदायित्व
ट्राफिक नियमहरू छन् तर अक्सर बेवास्ता गरिन्छ। धेरै चालकहरूले लेन अनुशासन वा गति सीमाजस्ता नियमहरूको पालना गर्दैनन्। थप रूपमा, नियम कार्यान्वयन र कारबाही असंगत छ, जसले सडकमा अराजकताको भावना निम्त्याउँछ। कतै निकै कडासंग नियम पालना हुन्छ या गराइन्छ त कतै लाग्छ मानौ नियम कानुन केहि छैन। सडकमा हिड्दा वा सवारी चलाउदा ट्राफिक नियम प्रति बफादार हुने कमै छन्।
* सार्वजनिक यातायात चुनौतीहरू
माइक्रोबस र टेम्पोजस्ता सार्वजनिक यातायातका विकल्पहरू उपलब्ध हुँदाहुँदै पनि तिनीहरू प्रायः भीडभाड र अविश्वसनीय हुन्छन्। यात्रुहरूले लामो समय कुर्नु र असहज सवारीको सामना गर्नुपरेको छ। यसले धेरैलाई सार्वजनिक यातायात प्रयोग गर्न निरुत्साहित गर्छ, ट्राफिक जाम बढाउँछ।
काठमाडौंको ट्राफिक व्यवस्थापनको अवस्था जटिल छ तर अप्ठ्यारो छैन । अधिकारीहरू, सामुदायिक संलग्नता, र पूर्वाधारमा लगानीको ठोस प्रयासको साथ, सहरले आफ्ना ट्राफिक समस्याहरूलाई थप व्यवस्थित प्रणालीमा रूपान्तरण गर्न सक्छ जसले सबै बासिन्दाहरूलाई फाइदा पुर्याउँछ। त्यसैले हामीले ट्राफिक व्यवस्थापनलाई गम्भीर रूपमा लिई यसको प्रभावकारी समाधानहरूलाई आजैबाट प्राथमिकता दिनु पर्छ।
